Mùa Trung Thu lại về, mùi bánh nướng thơm lừng khắp phố, nhưng đi kèm với đó là một câu hỏi “muôn thuở” khiến người ta không khỏi suy ngẫm: “Giá một cái bánh trung thu bằng cả chục ký gạo, người nghèo tiền đâu mà mua?”
Bánh Trung Thu và “Sự Lãng Mạn Hóa” Vật Chất
1. Chiếc Bánh “Quá Ký” Về Giá Trị:
- Giá trị thực: Một chiếc bánh trung thu, dù cao cấp đến mấy, về cơ bản vẫn là bột, đường, nhân đậu/thịt… Nó là món ăn theo mùa, mang tính biểu tượng.
- Giá trị thương mại: Nó được “đội giá” lên nhờ hộp lụa, thiết kế sang chảnh, nhân yến sào/vi cá (mà chưa chắc đã chất lượng tương xứng) và cái mác “quà biếu xã giao, thể hiện đẳng cấp.”
2. Gạo và “Sự Bỏ Quên” Của Nhu Cầu Thiết Yếu:
- Giá trị thực: Gạo là lương thực, là sự sống. Chục ký gạo nuôi sống cả gia đình nghèo được cả tuần, cả tháng.
- Sự đối lập: Trong khi người ta sẵn sàng chi tiền triệu cho hộp bánh để “biếu sếp,” “lấy lòng đối tác,” thì những thứ nuôi sống họ lại bị đánh giá thấp hơn về mặt “thương hiệu” và “sang trọng.”
Trung Thu Là Gì?
Trung Thu, ban đầu là dịp đoàn viên, sum họp, ăn chiếc bánh chung dưới trăng. Nhưng giờ đây, nó đang dần trở thành “mùa thi đấu” thương mại và xã giao:
- Đoàn Viên (xưa): Cùng nhau làm một chiếc bánh giản dị, ăn ngon là được.
- Đẳng Cấp (nay): Hộp bánh phải đắt, phải sang để người nhận “nể,” dù có khi họ cũng chẳng thiết tha ăn.
Thử nghĩ xem, một người lao động nghèo, đứng giữa tủ kính bánh lấp lánh và quầy gạo bình dân, họ sẽ chọn gì? Dĩ nhiên là gạo, vì đó là sự sống, không phải là mặt mũi hay phong bì quà biếu trên bàn tiệc.
“Chiếc bánh trung thu không phải là đồ ăn, nó là một dạng tiền tệ xã giao cao cấp!” – Phải chăng đây là câu châm biếm chính xác nhất?
Kết luận nhẹ nhàng mà đau: Ai cũng có quyền ăn một chiếc bánh Trung Thu, nhưng khi giá trị “mặt mũi” vượt xa giá trị “dinh dưỡng” đến mức đẩy lương thực thiết yếu vào thế đối lập, thì có lẽ chúng ta đang lạc lối trong cái Tết đoàn viên này rồi…
Bạn nghĩ sao? Liệu chúng ta có nên quay lại với những chiếc bánh Trung Thu giản dị, đúng nghĩa Đoàn Viên thay vì Thương Hiệu không?